Cykl bezdomności i alkoholizmu. Jak zatrzymać spiralę upadku

Cykl bezdomności i alkoholizmu rzadko jest błędnym kołem. Częściej przypomina spiralę o coraz węższych zwojach, w której każde kolejne picie odbiera kolejne zasoby. Najpierw relacje, potem pracę, ubezpieczenie, mieszkanie, na końcu zdrowie. Zatrzymanie spirali nie jest kwestią silnej woli ani moralizatorskich apeli. Trzeba zrozumieć, jak działa mechanizm, który większość osób bezdomnych z uzależnieniem alkoholowym ma już w sobie - i udzielić wsparcia w odpowiedniej kolejności. Część osób, które na ulicę trafiły z powodu alkoholu, sięga po wszywkę alkoholową we Wrocławiu jako jeden z elementów wychodzenia ze spirali. Farmakologia bez stabilnego adresu i kontaktu z terapeutą zwykle nie wystarcza.

W skrócie

• Według badania MRPiPS z 2024 roku 31 042 osoby żyją w Polsce w kryzysie bezdomności, a 19% z nich wskazuje uzależnienie od alkoholu jako bezpośrednią przyczynę swojej sytuacji.
• W polskim badaniu klinicznym z Olsztyna prawie 75% osób bezdomnych spełniało kryteria uzależnienia od alkoholu. To znacznie więcej niż wynika z deklaracji w spisach statystycznych.
• Spirala upadku ma cztery wyraźne etapy: picie domowe, utrata pracy i relacji, ukryta bezdomność (kątem u znajomych, schroniska), wreszcie ulica. Im później zaczyna się interwencja, tym węższe pole manewru.
• Model Najpierw Mieszkanie (Housing First) w polskim pilotażu utrzymał stabilność lokum u 81% uczestników, w tym osób z uzależnieniem alkoholowym. Klasyczny model drabinkowy z warunkowanym dostępem do mieszkania działa dla tej grupy istotnie gorzej.

Co naprawdę uruchamia spiralę - alkoholizm czy bezdomność?

U większości osób, które dziś są w kryzysie bezdomności, alkoholizm pojawił się przed utratą mieszkania, nie po. Uzależnienie jest jednym z głównych czynników wpychających na ulicę. Sama ulica je utrwala i pogłębia.

Co mówią dane z polskich badań?

W ogólnopolskim spisie z 2024 roku 19% osób bezdomnych podało uzależnienie od alkoholu jako bezpośrednią przyczynę swojej sytuacji. To trzecia najczęstsza odpowiedź, zaraz po konflikcie rodzinnym (17%) i eksmisji (11%). Liczby pochodzą z deklaracji, więc rzeczywiste rozpowszechnienie problemu jest wyższe. W polskim badaniu klinicznym przeprowadzonym w Olsztynie i opublikowanym w czasopiśmie PLOS ONE, prawie trzy czwarte przebadanych osób bezdomnych spełniało diagnostyczne kryteria uzależnienia od alkoholu według klasyfikacji ICD i DSM. Międzynarodowa metaanaliza Fazel i wsp. wykazała, że odsetek osób z uzależnieniem alkoholowym wśród bezdomnych mężczyzn w krajach zachodnich waha się od 8,5% do 58,1%, zależnie od metodologii i miasta.

Polski spis liczy osoby na podstawie deklaracji, badanie kliniczne stawia diagnozy. Ta różnica metodologiczna tłumaczy ogromny rozstrzał. Łatwo powiedzieć "jestem tu z powodu konfliktu w rodzinie", trudniej przyznać przed osobą z ankietą, że ten konflikt rozpoczął się od kilkuletniego picia.

Czy bezdomność może rozwinąć alkoholizm u osoby wcześniej trzeźwej?

Tak, ale rzadko bez wcześniejszego epizodu szkodliwego picia. Streetworkerzy z Towarzystwa Brata Alberta i Caritasu wskazują, że osoby trafiające na ulicę z powodów stricte ekonomicznych (utrata pracy, eksmisja po zadłużeniu, rozpad rodziny) sięgają po alkohol jako szybką regulację stresu i zimna. W ciągu kilkunastu miesięcy część z nich rozwija pełnoobjawowe uzależnienie, ale to grupa mniejszościowa wśród całej populacji bezdomnych.

Polskie noclegownie najczęściej wymagają trzeźwości przy wejściu - osoba pod wpływem trafia do ogrzewalni, nie do schroniska. Ten próg paradoksalnie wzmacnia spiralę u osób z głębokim uzależnieniem, bo wymusza picie poza systemem pomocowym. Klasyczny problem polityki drabinkowej.

Dlaczego stres ulicy jest neurobiologiczną pułapką?

Chroniczny stres aktywuje oś podwzgórze-przysadka-nadnercza, czyli układ regulujący poziom kortyzolu (hormonu stresu). U osób uzależnionych alkohol obniża chwilowo aktywność tej osi i daje poczucie ulgi. Mózg uczy się, że picie rozluźnia napięcie. To uczenie nie jest świadomą decyzją - jest zmianą w obwodach motywacyjnych mózgu, opisaną w badaniach z ostatniej dekady.

Ulica daje stres trwały i wielowarstwowy. Brak bezpiecznego snu, niedożywienie, lęk o napaść, hipotermia, brak prywatności, stygmatyzacja. Kortyzol utrzymuje się na podwyższonym poziomie tygodniami, a głód alkoholowy w takim środowisku rośnie kilkakrotnie. Osoba, która w warunkach domowych była na umiarkowanym detoksie, w sytuacji bezdomności wraca do picia w pierwszym tygodniu. Nie dlatego że jest słabsza, tylko dlatego że jej układ nagrody dostaje znacznie mocniejszy bodziec do nawrotu.

Anatomia upadku: jak wygląda cykl, którego nie widać z zewnątrz?

Spirala bezdomności i alkoholizmu rzadko jest gwałtowna. Zwykle rozkłada się na lata, a poszczególne etapy są niewidoczne dla rodziny i sąsiadów do momentu, w którym rozsypuje się ostatni element systemu. Cztery typowe fazy.

Etap pierwszy: picie domowe, ale wszystko jeszcze działa

Mieszkanie jest, praca jest, rodzina jeszcze nie wycofała wsparcia. Picie odbywa się głównie wieczorem, weekendami, podczas spotkań towarzyskich. Tolerancja organizmu rośnie, ale ciągu w klasycznym sensie nie ma. Osoba pije więcej niż rok wcześniej, czuje, że "musi mieć", reguluje napięcie kieliszkiem, ale przychodzi rano do pracy i rozlicza obowiązki. Typowy czas trwania tej fazy to kilka, czasem kilkanaście lat.

Otoczenie często nie reaguje, bo standard kulturowy konsumpcji w Polsce jest wysoki. Statystyczny dorosły wypija rocznie kilka litrów czystego alkoholu, co plasuje kraj wśród wyższych poziomów w Unii Europejskiej. Łatwo schować rosnącą zależność w tle codziennego picia. W tej fazie zatrzymanie spirali jest najprostsze: konsultacja w poradni leczenia uzależnień, czasem farmakoterapia (Naltrekson, Akamprozat), dla niektórych Esperal lub Nalmefen. Mało kto z tej grupy zgłasza się sam.

Etap drugi: utrata pracy i relacji, alkohol jako główny partner

Pojawiają się ciągi pijackie. Najpierw weekendowe, potem coraz dłuższe. Spadek wydajności w pracy, potem zwolnienie. Konflikty domowe. Często partner odchodzi, czasem zostaje, ale relacja jest już praktycznie martwa. Pojawiają się długi alkoholowe, wynoszone z domu rzeczy, zaniedbywane dzieci. Ubezpieczenie zdrowotne wisi na ostatnim miesiącu.

To moment, w którym rodziny najczęściej szukają pomocy, ale zwykle dla osoby pijącej. Tymczasem w tej fazie równolegle z leczeniem uzależnienia trzeba pomóc osobie utrzymać minimum stabilizacji socjalnej. Sama detoksykacja bez stabilnego adresu i wsparcia społecznego rzadko prowadzi do trwałej trzeźwości. Polskie poradnie leczenia uzależnień znają ten scenariusz od dekad: bez stabilnego adresu i wsparcia środowiskowego pacjenci wracają do picia w ciągu kilku miesięcy po detoksie.

Etap trzeci: ukryta bezdomność, czyli sypianie kątem i schroniska

Klasyfikacja ETHOS, czyli europejska typologia bezdomności i wykluczenia mieszkaniowego stosowana m.in. przez polskie organizacje pomocowe, wyróżnia kilka kategorii bezdomności ukrytej. Spanie u kolejnych znajomych po tygodniu, kątem u dorosłych dzieci, w domach pomocy społecznej, w schroniskach dla osób bezdomnych, w pokojach gościnnych zakładów pracy. W statystykach widocznej bezdomności tych osób nie ma, ale nie mają stałego, własnego lokum. Polskie organizacje pomocowe szacują, że na jedną osobę śpiącą pod gołym niebem przypada kilka w tej ukrytej fazie.

W tym etapie alkoholizm jest już zwykle pełnoobjawowy. Codzienne picie, charakterystyczne objawy odstawienia (drżenie rąk, poty, lęk poranny, kompulsywne sięganie po alkohol "na klin"). Zdrowie się sypie. Pojawiają się alkoholowe uszkodzenia wątroby, uszkodzenia nerwów obwodowych (polineuropatia), zaniki pamięci, depresja. Dotychczasowe więzi rodzinne są już mocno nadwerężone albo zerwane, ale wciąż istnieje możliwość powrotu, jeśli osoba dostanie kompleksowe leczenie i pomoc socjalną.

Etap czwarty: ulica i zerwanie reszty więzi

Schronisko zamyka drzwi przy trzecim ciągu. Rodzina przestaje odbierać telefon. Pomoc społeczna proponuje noclegownię, ale tam też trzeba być trzeźwym. Osoba zaczyna spać na klatkach, dworcach, pod mostami, w pustostanach. Z czasem traci dokumenty, ubezpieczenie, kontakt z lekarzem rodzinnym. Z lat przyzwyczajenia organizm wymaga stałego dopływu alkoholu, by funkcjonować bez ostrych objawów odstawiennych. Każdy dzień bez picia jest fizycznym cierpieniem, a alkohol jest najtańszym i najbardziej dostępnym lekiem na to cierpienie.

Wyjście z tej fazy bez kompleksowego wsparcia jest praktycznie niemożliwe. Spis MRPiPS z 2024 roku pokazuje, że 6% osób w kryzysie bezdomności spędza w nim ponad 20 lat, a kolejne 25% od 2 do 5 lat. To są ludzie, których cykl wciągnął na lata, a nie chwilowy epizod kryzysowy.

Czym różni się alkoholik z domem od alkoholika z ulicy?

Mechanizm uzależnienia jest u obu grup taki sam. Te same obwody dopaminowe, ten sam głód, te same objawy odstawienia. Co innego rokowanie. Brak stałego adresu zmienia leczenie tak głęboko, że wymaga osobnego planu klinicznego.

Diagnoza podwójna - choroba na chorobie

W populacji osób bezdomnych częstość zaburzeń psychicznych jest kilkakrotnie wyższa niż w populacji ogólnej. Metaanaliza opublikowana w PLOS Medicine, obejmująca dziesiątki badań z krajów zachodnich, pokazała znacząco podwyższone wskaźniki depresji, zaburzeń lękowych, schizofrenii i zaburzeń osobowości. Współwystępowanie uzależnienia od alkoholu z innym zaburzeniem psychicznym, czyli tak zwana podwójna diagnoza, dotyczy znacznej części tej grupy.

Leczenie podwójnej diagnozy jest trudne nawet w warunkach szpitalnych. Część leków przeciwdepresyjnych nie działa skutecznie, gdy organizm jest pod wpływem alkoholu. Z drugiej strony nieleczona depresja czy psychoza utrudnia utrzymanie abstynencji. Bez stałego miejsca pobytu i kontaktu z psychiatrą leczenie staje się fragmentaryczne, a system pomocowy rozdziela problem między dwie osobne ścieżki: poradnię leczenia uzależnień i poradnię zdrowia psychicznego, które rzadko ze sobą współpracują.

Dlaczego klasyczny detoks często nie wystarcza?

Detoksykacja alkoholowa w warunkach szpitalnych trwa zwykle 7 do 14 dni. Pacjent dostaje leki uspokajające z grupy benzodiazepin w schemacie odstawienia, witaminy z grupy B, nawodnienie, opiekę psychiatryczną. Po wyjściu wraca do swojego życia. Dla osoby z mieszkaniem to oznacza powrót do znanego środowiska, gdzie można rozpocząć terapię ambulatoryjną. Dla osoby bezdomnej powrót oznacza ulicę i tych samych ludzi pijących obok dworca.

U osób bezdomnych nawrót po klasycznym detoksie zdarza się u zdecydowanej większości pacjentów. Powód nie jest medyczny, tylko środowiskowy. Mózg w fazie postdetoksowej jest nadwrażliwy na bodźce stresowe, a ulica daje wyłącznie takie bodźce. Bez równoległego rozwiązania kwestii dachu nad głową detoks zostaje krótką interwencją, która nie przechodzi w trwałe leczenie.

Czy farmakoterapia ma sens przy braku stałego adresu?

Naltrekson, Akamprozat, Nalmefen i Disulfiram (zawarty w Esperalu) to cztery główne leki stosowane w farmakoterapii uzależnienia. Naltrekson blokuje receptory opioidowe i zmniejsza przyjemność z picia. Akamprozat reguluje pobudliwość neuronalną i łagodzi głód alkoholowy. Nalmefen redukuje liczbę dni intensywnego picia. Disulfiram wywołuje silną reakcję organizmu po spożyciu alkoholu (zaczerwienienie, kołatanie serca, nudności, spadek ciśnienia) i działa jako fizyczna bariera przed sięgnięciem po kieliszek.

Każdy z tych leków wymaga ciągłości. Naltrekson i Akamprozat przyjmuje się codziennie. Nalmefen na żądanie, ale z regularną kontrolą lekarską. Esperal w postaci wszywki działa do roku, ale przed zabiegiem konieczna jest minimum dwunastogodzinna abstynencja, badania krwi, świadoma zgoda i kontakt z lekarzem prowadzącym. Osoba w fazie aktywnej bezdomności rzadko spełnia te warunki bez wcześniejszej stabilizacji socjalnej. Farmakoterapia ma sens, ale jako element drugiego kroku, nie pierwszego.

Najpierw mieszkanie czy najpierw trzeźwość? Spór dwóch modeli

Polski system pomocy osobom bezdomnym opiera się głównie na modelu drabinkowym. Osoba zaczyna od ogrzewalni, awansuje do noclegowni, potem do schroniska, dalej do mieszkania treningowego, wreszcie do własnego lokum. Każdy szczebel wymaga abstynencji i poprawy zachowania. Kto się zsuwa, wraca na dół drabiny. Model pochodzi z lat 80. i przez dekady wyglądał na rozsądny.

Model drabinkowy - co działa, a co nie?

Dla osób, których kryzys jest krótki i wynika z jednego czynnika (utrata pracy, rozwód, krótkotrwały kryzys zdrowotny), model drabinkowy działa nieźle. Schronisko stabilizuje, terapia uzależnień (jeśli była potrzebna) prowadzi do trzeźwości, mieszkanie treningowe domyka proces. Skuteczność w tej grupie jest istotna, choć Polska nie zbiera tych danych systematycznie.

Dla osób z długoletnim uzależnieniem i wieloma zaburzeniami współistniejącymi model rozsypuje się szybko. Wymóg pełnej abstynencji w schronisku eliminuje z systemu właśnie tych, którzy najbardziej potrzebują dachu nad głową, by zacząć leczenie. Powstaje błędne koło: żeby trzeźwieć, trzeba mieć lokum; żeby mieć lokum, trzeba być trzeźwym. Ten paradoks jest jednym z głównych powodów, dla których część osób spędza w kryzysie bezdomności wiele lat.

Jak Housing First zmienia kolejność interwencji?

Model Najpierw Mieszkanie, opracowany w latach 90. w Nowym Jorku przez psychiatrę Sama Tsemberisa, odwraca logikę. Pierwszym i bezwarunkowym krokiem jest stabilne lokum, oferowane bez wymogu trzeźwości. Wsparcie terapeutyczne, leczenie uzależnienia i integracja społeczna pojawiają się równolegle, jako oferta, a nie warunek. Dach nad głową ma być prawem człowieka, nie nagrodą za zachowanie.

Międzynarodowe badania (USA, Kanada, Finlandia) pokazują, że Housing First rozwiązuje problem bezdomności w co najmniej ośmiu na dziesięć przypadków, nawet w grupie osób z głębokim uzależnieniem i podwójną diagnozą. Finlandia, jako jedyny kraj w Unii Europejskiej, wdrożyła Housing First systemowo. W ciągu dekady niemal zlikwidowała bezdomność długoterminową na swoim terytorium.

Polskie wyniki pilotażu - kogo udało się zatrzymać?

W Polsce pilotaż Najpierw Mieszkanie odbył się w Gdańsku, Warszawie i Wrocławiu między styczniem 2020 a wrześniem 2021 roku. Skorzystały z niego 42 osoby długotrwale bezdomne, w większości z uzależnieniem alkoholowym i podwójną diagnozą. Po zakończeniu pilotażu 81% uczestników utrzymało stabilność mieszkaniową, 71% poprawiło stan zdrowia, 79% zgłosiło poprawę dobrostanu psychospołecznego, a 67% zwiększyło poziom integracji społecznej. Ponad 80% poprawiło ogólną sytuację życiową.

To liczby wyższe niż w klasycznym modelu drabinkowym dla tej grupy. Pilotaż był jednak małej skali i wymagał dużych nakładów na pracownika socjalnego dedykowanego konkretnym osobom. Wdrożenie modelu w skali kraju wymaga zmian legislacyjnych w mieszkalnictwie komunalnym oraz dużo większego budżetu. Polska polityka publiczna tego kroku jeszcze nie zrobiła.

Co realnie pomaga przerwać spiralę? Praktyka wrocławska

Wrocław jest jednym z trzech miast pilotażu Housing First w Polsce. Według raportów MOPS we Wrocławiu w kryzysie bezdomności pozostaje obecnie blisko 900 osób, z czego 83 śpi w przestrzeni publicznej. Reszta korzysta z systemu pomocowego: dwadzieścia placówek, w tym schroniska, ogrzewalnia, łaźnie, jadłodajnie, punkty wydawania odzieży. W sezonie zimowym liczba miejsc noclegowych zwiększa się do 750. W 2024 roku MOPS przeznaczył na pomoc osobom w kryzysie bezdomności blisko 13 milionów złotych.

Streetworking - pierwszy kontakt na ulicy

Streetworker, czyli pracownik socjalny lub wolontariusz wychodzący do ludzi, spotyka osobę bezdomną tam, gdzie ona jest. Pod mostem, na dworcu, przy dyskoncie. Pierwsza rozmowa nie dotyczy leczenia uzależnienia. Dotyczy gorącej zupy, ciepłej kurtki, ewentualnie noclegu. Z czasem buduje się relacja, w której można zacząć rozmowę o lekarzu, dokumentach, schronisku, terapii.

Ten model pracy działa, bo nie narzuca tempa. Osoba w głębokim kryzysie alkoholowym i wykluczeniu społecznym potrzebuje miesięcy, czasem lat, by zaufać systemowi pomocy. Pracownik, który pojawia się regularnie i nie wymaga niczego w zamian, jest często pierwszym dorosłym w jej życiu od dekad, który czegoś nie wymaga. Streetworking we Wrocławiu prowadzi MOPS oraz organizacje pozarządowe, w tym Towarzystwo Brata Alberta.

Schroniska, noclegownie i ogrzewalnia we Wrocławiu

Schronisko jest formą pomocy długoterminowej. Pobyt może trwać kilka miesięcy lub dłużej, zwykle wymaga trzeźwości i współpracy z pracownikiem socjalnym. Noclegownia oferuje nocleg na jedną noc, bez kontraktu, w warunkach minimalnych. Ogrzewalnia działa w sezonie zimowym, dostępna także dla osób pod wpływem alkoholu, jako rozwiązanie ratujące życie w nocy o ujemnej temperaturze.

Na infolinię miejską 0 800 292 137 można zadzwonić całodobowo i bezpłatnie, by uzyskać informację o aktualnych miejscach noclegowych oraz innych formach pomocy. Numer obsługuje także pytania od mieszkańców, którzy widzą osobę potrzebującą wsparcia.

Detoks i farmakoterapia jako fundament po stabilizacji

Gdy osoba jest już zabezpieczona socjalnie, ma dach nad głową i kontakt z opieką zdrowotną, można rozważać medyczne wsparcie wychodzenia z uzależnienia. Detoks alkoholowy odbywa się na oddziałach leczenia alkoholowych zespołów abstynencyjnych. Trwa od kilku do kilkunastu dni. Po detoksie wprowadza się leczenie podtrzymujące: psychoterapia indywidualna i grupowa, farmakoterapia (Naltrekson, Akamprozat, Nalmefen), grupy AA. Część pacjentów, po dokładnej kwalifikacji medycznej, decyduje się na wszywkę z Disulfiramem.

Disulfiram nie leczy uzależnienia. Blokuje rozkład alkoholu w organizmie i wywołuje silną reakcję obronną po spożyciu nawet niewielkiej dawki. Ma zabezpieczyć pierwsze miesiące abstynencji, kiedy pokusa nawrotu jest najsilniejsza. Sama wszywka bez psychoterapii i wsparcia społecznego daje wynik niewystarczający. Z drugiej strony, dla niektórych osób Disulfiram jest tym, co pozwala im przeżyć pierwszy rok bez nawrotu i zbudować nową strukturę życia.

Wszywka alkoholowa we Wrocławiu - kiedy ma sens?

Przy wychodzeniu z cyklu bezdomności i alkoholizmu wszywka alkoholowa ma sens jako element trzeciego, nie pierwszego kroku. Najpierw stabilizacja socjalna i medyczna. Potem detoksykacja. Potem podjęcie psychoterapii. Dopiero gdy osoba jest gotowa wziąć odpowiedzialność za leczenie, można rozważać Esperal. Warunkiem zabiegu jest minimum dwanaście godzin abstynencji, badania kontrolne (wątroba, nerki, EKG), brak przeciwwskazań (ciąża, niewydolność wątroby lub nerek, padaczka, ciężkie choroby serca, psychozy) oraz świadoma zgoda na zabieg.

Reimplantacja Esperalu możliwa jest po ośmiu miesiącach od poprzedniego wszczepienia. Lek działa do dwunastu miesięcy. Esperal to narzędzie pomocnicze - wspiera psychoterapię, ale jej nie zastępuje. Dla osoby, która wyszła z kryzysu bezdomności, może być sygnałem dla siebie samej i otoczenia: trzeźwość ma teraz fizyczną gwarancję, a nie tylko obietnicę.

Refleksja o systemie - czego brakuje polskiej polityce wobec bezdomności?

Polska prowadzi obecnie politykę wobec bezdomności głównie reaktywną. System odpowiada na kryzys, gdy jest już rozwinięty, rzadziej zatrzymuje go we wczesnej fazie. Trzy strukturalne braki widać tu najwyraźniej.

Luka między detoksem a stabilnym lokum

Pierwszy strukturalny brak: ciągłość między detoksykacją a stabilnym mieszkaniem. Pacjent wychodzi ze szpitala po dwutygodniowej detoksykacji i trafia z powrotem do tego samego środowiska, w którym pił. Mieszkania treningowe i wspierane działają w kilku ośrodkach metropolitalnych, ale ich liczba jest dramatycznie niewystarczająca. Polska nie wdrożyła Housing First systemowo, mimo wyników pilotaży.

Konsekwencja jest mierzalna: spis MRPiPS z 2024 roku pokazuje, że osoby pozostające w kryzysie bezdomności ponad pięć lat to znacząca część badanej populacji. Te osoby nie wyjdą z systemu samym detoksem ani samym schroniskiem. Potrzebują mieszkania jako fundamentu, na którym dopiero można budować trzeźwość.

Dlaczego "twarda miłość" się nie sprawdza?

Filozofia "twardej miłości" zakłada, że konsekwencje wyciśnięte z osoby uzależnionej zmotywują ją do leczenia. W praktyce zawodzi przy głębokim uzależnieniu z nakładającymi się problemami zdrowotnymi i społecznymi. Konsekwencje, które miały motywować, dosypują kolejnych warstw stresu - a stres podtrzymuje picie przez ten sam neurobiologiczny mechanizm, który zaprowadził pacjenta na ulicę.

Skuteczne polityki pomocy osobom uzależnionym zachowują równowagę między oczekiwaniem odpowiedzialności a zapewnieniem podstaw przeżycia. Polski model drabinkowy w wersji praktykowanej często przesuwa wagę zbyt mocno w stronę warunkowania i eliminuje z systemu właśnie tych, którzy najbardziej potrzebują pomocy.

Co mogłoby zmienić sytuację?

Trzy kierunki zmian wracają w raportach polskich organizacji pomocowych. Rozszerzenie modelu Housing First na szerszą skalę i włączenie go do polityki socjalnej jako równorzędnej ścieżki obok modelu drabinkowego. Zwiększenie nakładów na mieszkania komunalne i społeczne tak, by pracownik socjalny mógł realnie zaproponować lokum osobie wychodzącej z detoksu. Integracja systemu pomocy psychiatrycznej z systemem leczenia uzależnień, tak by osoby z podwójną diagnozą nie były odsyłane między dwiema osobnymi ścieżkami, które rzadko ze sobą rozmawiają.

Bez tych zmian polski cykl bezdomności i alkoholizmu pozostanie samonapędzający się. Kolejne spisy będą pokazywać podobne liczby, a osobom w kryzysie pozostanie wybór między ulicą, ogrzewalnią a krótkotrwałym detoksem, po którym wracają tam, skąd przyszły.