Dziki w pobliżu posesji. Kto za co odpowiada? Wyjaśnienie kompetencji i obowiązków

Dzika zwierzyna nie jest własnością samorządów

Na wstępie należy jasno podkreślić, że dzika zwierzyna, w tym dziki, stanowi własność Skarbu Państwa. Oznacza to, że ani gminy, ani powiaty nie są właścicielami tych zwierząt. W konsekwencji odpowiedzialność za szkody wyrządzane przez dziki oraz za działania związane z regulacją ich liczebności została rozdzielona pomiędzy różne podmioty, zgodnie z przepisami Prawa łowieckiego.

Jednocześnie należy wyraźnie zaznaczyć, że regulacja populacji dzików oraz wypłata odszkodowań za szkody przez nie wyrządzane nie jest zadaniem powiatu.

Kto odpowiada za szkody i redukcję populacji dzików?

Zgodnie z Prawem łowieckim planową redukcję populacji dzików prowadzą przede wszystkim koła łowieckie, działające w strukturach Polskiego Związku Łowieckiego. To one sporządzają roczne i wieloletnie plany łowieckie, określające m.in. liczebność zwierząt przewidzianych do odstrzału. Plany te są opiniowane przez gminy oraz izby rolnicze, a następnie zatwierdzane przez właściwego nadleśniczego w uzgodnieniu z Polskim Związkiem Łowieckim.

W przypadku szkód wyrządzonych przez dziką zwierzynę w uprawach rolnych i płodach rolnych odpowiedzialność ponoszą:

• dzierżawcy lub zarządcy obwodów łowieckich, najczęściej koła łowieckie – gdy szkody powstały na terenie obwodów łowieckich,
• Skarb Państwa – w sytuacjach, gdy szkody powstały poza obwodami łowieckimi lub zostały wyrządzone przez zwierzęta objęte całoroczną ochroną.

Informacje kontaktowe do kół łowieckich działających na danym terenie posiadają wszystkie urzędy gmin i to tam mieszkańcy powinni w pierwszej kolejności zgłaszać szkody w uprawach.

Szkody w mieniu prywatnym

Prawo łowieckie nie reguluje wprost kwestii szkód wyrządzanych przez dziki w mieniu innym niż uprawy rolne, takim jak ogrodzenia, trawniki, place zabaw czy tereny rekreacyjne. W takich przypadkach zastosowanie mają ogólne przepisy Kodeksu cywilnego. Oznacza to, że roszczenia o naprawienie szkody należy kierować do właściciela zwierząt, czyli Skarbu Państwa.

Rola gmin i służb odpowiedzialnych za bezpieczeństwo

W sytuacjach, gdy obecność dzików stwarza realne zagrożenie dla zdrowia lub życia ludzi, odpowiedzialność za podjęcie działań spoczywa na wójcie, burmistrzu lub prezydencie miasta. To oni, jako organy odpowiedzialne za bezpieczeństwo na terenie gminy, podejmują interwencje przy współpracy z policją, strażą miejską, strażą pożarną czy Państwową Inspekcją Weterynaryjną.

Zapewnienie bezpieczeństwa mieszkańcom w takich sytuacjach należy do zadań służb gminnych i mundurowych, a nie do kompetencji powiatu. Przykłady z innych gmin pokazują, że odpowiednie działania prewencyjne i interwencyjne mogą być skutecznie realizowane na poziomie samorządu gminnego.

Kiedy może interweniować starosta?

Prawo przewiduje możliwość wydania przez starostę decyzji o odłowie, odłowie z uśmierceniem lub odstrzale redukcyjnym dzików, jednak wyłącznie w ściśle określonych przypadkach. Zgodnie z art. 45 ust. 3 Prawa łowieckiego taka decyzja może zostać podjęta tylko wtedy, gdy dzika zwierzyna stanowi szczególne zagrożenie dla prawidłowego funkcjonowania obiektów produkcyjnych lub obiektów użyteczności publicznej, i to po uzgodnieniu z Polskim Związkiem Łowieckim.

Kompetencje starosty nie obejmują przypadków niszczenia prywatnych pól, ogrodów, łąk czy trawników. Aby możliwe było wydanie decyzji o odstrzale redukcyjnym, muszą wystąpić jednocześnie trzy przesłanki: istnienie zagrożenia, jego wpływ na funkcjonowanie obiektów produkcyjnych lub użyteczności publicznej oraz szczególny charakter tego zagrożenia.

Postępowanie dotyczące Wodzisławia Śląskiego

Z inicjatywy Miasta Wodzisławia Śląskiego Starostwo Powiatowe w Wodzisławiu Śląskim prowadzi obecnie postępowanie w sprawie wydania decyzji o odstrzale redukcyjnym dzików na terenie miasta. W toku procedury stwierdzono jednak braki formalne we wniosku, dotyczące wskazania konkretnych obiektów produkcyjnych lub użyteczności publicznej, dla których dziki miałyby stanowić szczególne zagrożenie. W związku z tym starostwo zwróciło się do urzędu miasta o uzupełnienie dokumentacji.

Kwestią sporną pozostaje również finansowanie odstrzału redukcyjnego. Zgodnie z obowiązującym prawem oraz utrwalonym orzecznictwem sądowym koszty te powinien ponosić Skarb Państwa, reprezentowany przez wojewodę. Śląski Urząd Wojewódzki w Katowicach, mimo ciążących na nim obowiązków, od lat nie przekazuje środków na realizację tego zadania.

Podsumowanie najważniejszych zasad

Starosta nie odpowiada za bieżącą regulację populacji dzików i może interweniować jedynie w wyjątkowych, ściśle określonych przypadkach. Za liczebność dzikiej zwierzyny odpowiada Polski Związek Łowiecki poprzez koła łowieckie, których plany łowieckie są opiniowane przez gminy. W sytuacjach zagrożenia dla mieszkańców i prywatnych posesji działania podejmują wójtowie, burmistrzowie lub prezydenci miast wraz z odpowiednimi służbami. Odszkodowania za szkody wypłacają koła łowieckie lub Skarb Państwa, w zależności od miejsca powstania szkody.

Wyjaśnienie kompetencji ma na celu uporządkowanie informacji i ułatwienie mieszkańcom właściwego reagowania w sytuacjach związanych z obecnością dzików na terenach zamieszkałych.