O finansowaniu oświaty w Ministerstwie Edukacji Narodowej

Dyskusja koncentrowała się przede wszystkim na problemach związanych z finansowaniem oświaty, ale objęła również szerszy katalog wyzwań systemowych, z którymi mierzą się jednostki samorządu terytorialnego w całym kraju.

Niedoszacowanie potrzeb oświatowych

Podczas spotkania Mieczysław Kieca – jako prezydent miasta oraz współprzewodniczący Komisji Wspólnej Rządu i Samorządu Terytorialnego – przedstawił stanowisko dotyczące niedoszacowania środków przekazywanych samorządom na realizację zadań oświatowych.

Zwrócił uwagę, że kwoty ustalane w ramach tzw. potrzeb oświatowych nie odzwierciedlają rzeczywistych kosztów funkcjonowania szkół. Obowiązujący algorytm uwzględnia wynagrodzenia nauczycieli w ujęciu ogólnym, jednak w niewystarczającym stopniu bierze pod uwagę rosnące koszty pozapłacowe. Chodzi m.in. o wydatki na energię, transport, utrzymanie budynków, inwestycje infrastrukturalne czy koszty wynikające ze specyfiki lokalnej.

W praktyce oznacza to konieczność systematycznego dopłacania do oświaty z budżetów gmin i miast. Samorządy podkreślają, że rosnąca luka finansowa ogranicza możliwości inwestycyjne i wpływa na stabilność lokalnych finansów publicznych.

Propozycja nowego sposobu wyliczania środków

Jednym z kluczowych postulatów przedstawionych podczas spotkania była zmiana sposobu ustalania wysokości potrzeb oświatowych. Samorządowcy zaproponowali, aby kwota na 2026 rok została określona na poziomie wykonanych wydatków bieżących z 2025 roku, powiększonych o realny wzrost kosztów.

W kolejnych latach finansowanie powinno – według przedstawionej koncepcji – opierać się na jasno określonych ogólnopolskich standardach oświatowych. System wymaga również sprawniejszych mechanizmów korekty, tak aby mógł szybciej reagować na zmiany cen, sytuację gospodarczą oraz procesy demograficzne, w tym postępujący niż uczniów.

Głos dużych miast i wspólne postulaty

W spotkaniu uczestniczyli również inni przedstawiciele samorządów, w tym prezydent Warszawy Rafał Trzaskowski oraz wiceprezydent Katowic Waldemar Bojarun. Reprezentanci dużych miast przedstawili własne doświadczenia oraz postulaty dotyczące zmian systemowych, podkreślając skalę wyzwań finansowych w metropoliach.

W trakcie rozmów poruszono również kwestie:

• wprowadzenia ogólnopolskich standardów oświatowych jako podstawy do kalkulacji kosztów edukacji,
• zwiększenia autonomii samorządów w kształtowaniu sieci szkół w warunkach niżu demograficznego,
• zmian w zasadach dotowania przedszkoli niepublicznych,
• uszczelnienia systemu finansowania szkół dla dorosłych i placówek policealnych,
• rozszerzenia uprawnień kontrolnych JST wobec podmiotów niepublicznych.

Szczególną uwagę zwrócono także na potrzebę wsparcia gmin dotkniętych spadkiem liczby uczniów oraz na dynamicznie rosnące koszty energii, transportu i utrzymania infrastruktury oświatowej.

Potrzeba stałego dialogu

Uczestnicy spotkania zgodnie podkreślili, że utrzymanie wysokiej jakości edukacji wymaga przejrzystych i stabilnych zasad finansowania. Niezbędny jest również stały dialog pomiędzy administracją rządową a samorządami, które w praktyce odpowiadają za organizację i codzienne funkcjonowanie szkół.

Rozmowy w Ministerstwie Edukacji Narodowej stanowiły kolejny etap dyskusji o kierunku zmian w systemie finansowania oświaty, który – w ocenie samorządowców – wymaga dostosowania do realnych kosztów i aktualnych wyzwań społeczno-gospodarczych.