Działalność oświaty w Wodzisławiu Śląskim podsumowana

Przypomnijmy, miasto Wodzisław Śląski jest organem prowadzącym dla 8 publicznych przedszkoli, 5 szkół podstawowych, 1 zespołu szkół (ZS nr 1, czyli SP nr 9 i PP nr 9) oraz 7 zespołów szkolno-przedszkolnych. Pod auspicjami miasta działa też Ognisko Pracy Pozaszkolnej nr 1.

30 września 2019 roku do miejskich placówek uczęszczało 1495 przedszkolaków przypisanych do 64 grup. Liczby te nieznacznie różniły się rok i dwa lata wcześniej. W szkołach podstawowych 30 września 2019 roku uczyło się z kolei 3367 osób w 166 klasach. Dla porównania, w 2018 roku było to 3060 uczniów (145 oddziałów), a w 2017 roku - 2647 (125 oddziałów). W 2019 roku w wodzisławskich podstawówkach i przedszkolach pracowało 561 nauczycieli (liczba etatów - 471,28), najwięcej w stopniu nauczyciela dyplomowanego (351). Rok wcześniej było ich 581.

Oferta edukacyjna wodzisławskich placówek w minionym roku szkolnym była bardzo szeroka. Można wymienić tu m.in. dodatkową naukę gry w szachy (np. w SP nr 1), dodatkowe godziny na zajęcia biathlonowe (np. SP nr 28), dodatkowe zajęcia sportowe biathlon/judo (np. w SP nr 10), oddział sportowy o profilu pływanie oraz dodatkową naukę pływania dla najmłodszych (np. w SP nr 9), oddziały mniejszości narodowej (język niemiecki, np. w SP nr 3), naukę programowania w klasach IV-VI, zajęcia kreatywności we wszystkich szkołach i przedszkolach czy doradztwo zawodowe.

Mówiąc o zajęciach dodatkowych, należy wspomnieć też o Ognisku Pracy Pozaszkolnej nr 1. W OPP nr 1 odbywają się m.in. zajęcia plastyczne, koło gitarowe, lekcje Młodzieżowego Chóru Miejskiego “Canticum Novum” oraz Miejskiej Orkiestry Młodzieżowej “Camerata Nova”. W ramach OPP zostało udostępnione Wodzisławskie Oświatowe Centrum Nauki i Techniki, mieszczące się w budynku ZSP nr 7, gdzie działają pracownie: stolarska, krawiecka, pracownia mechatroniczna, malarstwa, rysunku i fotografii artystycznej, ceramiczna, fizyczno-chemiczna oraz sensoryczna dla dzieci przedszkolnych. Na wybrane zajęcia w pracowniach WOCNiT w godzinach porannych uczęszczają podopieczni miejskich szkół i przedszkoli. W 2018 roku na zajęcia lekcyjne w OPP zapisanych było 285 uczestników ze szkół podstawowych i 49 z przedszkoli (stan na 30 czerwca 2018 roku). Liczby te z każdym rokiem rosły. Chęć odwiedzenia ogniskowych pracowni zgłaszają też szkoły średnie i wyższe.

Wśród realizowanych przez wodzisławskie podstawówki projektów, dofinansowanych ze środków zewnętrznych, znalazły się: Narodowy Program Rozwoju Czytelnictwa, Zdalna Szkoła + czy MIND your health w ramach programu ERASMUS+.

W podsumowaniu zamieszczono także informacje o wynikach egzaminu ósmoklasisty czy wsparciu dla uczniów o specjalnych potrzebach edukacyjnych.

Jedną z najważniejszych kwestii jest budżet. Łączny budżet oświaty w 2019 roku wyniósł 56 085 963,40 zł, czyli o ponad 4 miliony złotych więcej niż rok wcześniej i o przeszło 10,5 miliona więcej niż w 2012 roku.

Analiza organizacji i finansów

Ekspercką analizę organizacji i finansów wodzisławskiej oświaty podczas sesji Rady Miejskiej zaprezentował Jan Zięba, przedstawiciel firmy Vulcan, która je przygotowała. W ponad 130-stronicowym dokumencie zawarto m.in. najważniejsze wnioski, ustalenia oraz rekomendowane działania, informacje o finansach oświaty miasta na tle innych samorządów, wydatkach i dochodach oświaty, kosztach utrzymania szkół i przedszkoli, kosztach wynikających z reformy oświaty, jednostkowych kosztach kształcenia, zmianach w organizacji placówek, porównaniu organizacji szkół i przedszkoli (liczba etatów, uczniów itd.), organizacji oddziałów i zajęć w poszczególnych placówkach, uczniach ze specjalnymi potrzebami edukacyjnymi, nauczycielach, pracownikach administracji i obsługi, sieci szkół w mieście (rozmieszczenie i obwody), prognozie liczb uczniów i oddziałów, prognozie obciążenia oraz możliwościach ograniczenia wydatków.

Najważniejsze wnioski, ustalenia oraz rekomendowane działania

1. Ujęta procentowo luka między wydatkami bieżącymi a dochodami oświaty w mieście należy do najmniejszych w grupie gmin miejskich liczących więcej niż 5 tys. mieszkańców (w 90 proc. takich samorządów wskaźnik ten jest wyższy). Do każdej złotówki otrzymanej na utrzymanie oświaty lub zarobionej dzięki niej, miasto musiało dopłacić w roku 2019 około 52 grosze, podczas gdy mediana dla samorządów z grupy porównawczej to około 70 groszy. W ujęciu kwotowym luka ta zbliżyła się do 20 milionów złotych. Bardzo niepokojące jest to, że kwota luki wzrosła w latach 2017-2019 o ponad 5 milionów złotych, czyli niemal o 37 proc. w stosunku do roku 2016.

2. Liczba uczniów na jeden etat nauczycielski w wodzisławskich szkołach jest wysoka. To świadczy o ich oszczędnej organizacji. W 75 proc. podobnych samorządów liczba ta jest niższa. To samo dotyczy liczby uczniów na jeden etat w przedszkolach.

3. Szkoły podstawowe w Wodzisławiu Śląskim są wyjątkowo małe. W roku szkolnym 2018/19 średnio na jedną szkołę przypadało mniej niż 300 uczniów, podczas gdy mediana dla podobnych samorządów wyniosła około 450. W badanej grupie samorządów są miasta, w których średnio w szkole jest niemal 700 uczniów. Wodzisław Śląski należy do grupy 10 proc. gmin miejskich z liczbą mieszkańców powyżej 5 tysięcy z najmniejszymi szkołami podstawowymi.

4. Oddziały gimnazjalne w Wodzisławiu Śląskim były większe niż w większości miast. Oznacza to niestety, że w mieście likwidacja gimnazjów odbiła się mocniej na kosztach utrzymania oświaty niż w wielu innych miastach. Bezpośredni koszt ponoszony przez miasto corocznie wskutek reformy oświaty, wynikający z tego, że oddziały klasy siódmej i ósmej w szkole podstawowej są mniejsze niż były oddziały klasy pierwszej i drugiej w gimnazjum, a oddziały klasy czwartej są wyjątkowo małe ze względu na pozostawienie sześciolatków w przedszkolach, wynosi ponad 800 tys. zł.

5. Średnia liczebność oddziału w szkołach podstawowych jest w Wodzisławiu Śląskim niższa niż w podobnych samorządach. W ostatnich latach zmniejszała się ona szybciej niż w podobnych samorządach i będzie prawdopodobnie malała nadal. Z ekonomicznego punktu widzenia jest to trend bardzo niebezpieczny, trudny do odwrócenia przy tak rozdrobnionej sieci szkół, jaka funkcjonuje w Wodzisławiu Śląskim. Niestety reforma oświaty odwróciła podjętą kiedyś decyzję o wygaszeniu SP nr 28. Gdyby zrealizowano odrzucony ostatecznie plan utworzenia jednej szkoły w dwóch budynkach z obecnych SP nr 10 i SP nr 28, łatwiej byłoby organizować większe oddziały.

6. Jak pokazuje prognoza demograficzna, liczba kandydatów do klas pierwszych oraz całkowita liczba uczniów w wodzisławskich szkołach będzie się w najbliższych latach wyraźnie, choć nieregularnie, zmniejszała. Jednocześnie nie można już tak, jak to było możliwe w przeszłości, organizować oddziałów większych niż 25-osobowe. Przy dużej liczbie szkół w mieście, w tym wielu szkół z jednym oddziałem w klasie (lub dwoma w obecnych klasach piątych i szóstych, do których nabór był chwilowo zwiększony ze względu na reformę), będzie to nieuchronnie prowadzić do zmniejszania się średniej liczebności oddziałów w mieście, a co za tym idzie do zwiększania kosztów kształcenia jednego ucznia. Jedynym sposobem uniknięcia tej sytuacji jest zmniejszenie liczby szkół w mieście. Należałoby np. rozważyć wygaszenie szkoły podstawowej w ZSP nr 4, której większość uczniów można by przenieść do pobliskiej SP nr 28, dysponującej pięknym, za dużym do obecnych potrzeb, budynkiem. Warto tu zauważyć, że przy obecnej liczbie uczniów w SP nr 28 mamy w tej szkole do czynienia z ogromnym przerostem zatrudnienia pracowników administracji i obsługi w porównaniu z liczbą uczniów (co wynika zapewne z rozmiarów budynku). Z ekonomicznego punktu widzenia dalej idącym, optymalnym rozwiązaniem, byłoby również połączenie SP nr 10 i SP nr 28 w jedną szkołę funkcjonującą w dwóch budynkach, co było kiedyś planowane. Dałoby to gwarancję minimalizacji liczby otwieranych oddziałów. Warto zauważyć, że w obecnych drugich klasach tych szkół jest łącznie 72 uczniów, których umieszczono w czterech oddziałach. Gdyby funkcjonowała jedna szkoła, utworzono by dla nich trzy oddziały. Warto pamiętać, że koszt utrzymania jednego oddziału przez 8 lat to około milion złotych. Innym rozwiązaniem mogłoby być połączenie SP nr 8 (ZSP nr 2) i SP nr 9 (ZS nr 1) w jedną szkołę. Podobnie jak w przypadku połączenia SP nr 10 i SP nr 28, zamiast organizować cztery oddziały na poziomie (po dwa w każdej ze szkół), możliwe byłoby ograniczanie łącznej liczby oddziałów do trzech. Można by także rozważyć ograniczenie nauki w SP nr 21 (ZSP nr 5) tylko do trzech lat (klasy 1-3).

7. W porównaniu z innymi samorządami udział wynagrodzeń w budżecie oświaty w Wodzisławiu Śląskim jest bardzo niski. Ważną przyczyną takiego stanu rzeczy jest racjonalna organizacja zajęć w poszczególnych szkołach i w przedszkolach.

8. Zatrudnienie nauczycieli w zakresie etatów wsparcia (bibliotekarze, pedagodzy, świetlica itp.) jest mocno zróżnicowane pomiędzy szkołami. Wydaje się, że w pewnej mierze wynika ono z przyczyn historycznych i w mniejszym stopniu uzależnione jest od faktycznych potrzeb, które powinny być skorelowane przede wszystkim z liczbą uczniów. W zakresie przydzielania szkołom nauczycielskich etatów wsparcia można by – dla wszystkich lub wybranych etatów – zastanowić się nad standaryzacją opartą na zależności liczby tych etatów od liczby uczniów.

9. W ostatnich latach istotnie wzrosła liczba uczniów z niepełnosprawnościami w szkołach Wodzisławia Śląskiego (z 73 w roku 2006/2007 do 129 w roku 2018/2019). Wzrost ten jest znacznie szybszy niż w podobnych samorządach. Udział uczniów z niepełnosprawnościami wśród wszystkich uczniów w szkołach podstawowych wzrósł od około 1 proc. w roku 2011/2012 do niemal 3,5 proc. w roku 2018/2019. Udział ten jest również wyższy niż w wielu podobnych samorządach. Z myślą o uczniach z niepełnosprawnością zatrudniani są nauczyciele wspomagający posiadający kwalifikacje z zakresu pedagogiki specjalnej lub pomocy nauczyciela, co bardzo mocno wpływa na koszty utrzymania szkół. Wprawdzie dodatkowa subwencja na takich uczniów jest 9,5 razy większa niż na uczniów bez orzeczenia o niepełnosprawności, to jednak najczęściej nie pokrywa to dodatkowych kosztów ich kształcenia, co przyczynia się do wzrostu luki pomiędzy dochodami a wydatkami oświaty.

10. Z analizy arkuszy organizacyjnych poszczególnych szkół pod kątem zgodności z ramowym planem nauczania wynika, że przy obecnej sieci szkół i bez zmiany liczby oddziałów brak jest istotnych rezerw w organizacji obowiązkowych zajęć edukacyjnych.

11. Jeśli sprawdzi się prognoza urodzeń sporządzona przez GUS, od roku 2021/2022 rozpocznie się spadek liczby wychowanków przedszkoli w mieście, co powinno wpłynąć na obniżenie luki pomiędzy wydatkami a dochodami oświaty w mieście.

Więcej na eSesji

Z podsumowaniem działalności placówek oświatowo-wychowawczych w roku szkolnym 2019/2020, w tym informacją o wynikach egzaminu ósmoklasisty, a także z przygotowaną przez firmę zewnętrzną analizą organizacji i finansów oświaty w Wodzisławiu Śląskim, możecie zapoznać się w serwisie www.wodzislawslaski.esesja.pl (Archiwum posiedzeń - “Sesja nr XXVI w dniu 28 października 2020, godz. 12:00” - “2. Podsumowanie działalności placówek oświatowo-wychowawczych w roku szkolnym 2019/2020”).