Czym jest ustawa budżetowa?

Procedura budżetowa

Jak sama nazwa wskazuje, procedura budżetowa to proces określający, w jaki sposób należy postępować z budżetem państwa. Określa, jak należy przygotowywać budżetu państwa na kolejny rok oraz to, co się dzieje, gdy rząd nie dotrzyma terminu jego uchwalenia. Po przedstawieniu prezydentowi i uchwaleniu go, następuje etap wykonywania budżetu, po czym następuje sprawozdawczość i kontrola wykonania budżetu.

Budżet to w praktyce plan wydatków budżetu państwa. Jego ustalenie należy do kompetencji z zakresu administracji rządowej (tj. odpowiada za to tylko i wyłącznie rada ministrów). Projektu ustawy budżetowej na rok nadchodzący musi zaakceptować parlament. Procedury uchwalania, by projekt ustawy budżetowej stał się ustawą, są ścisłe i sztywne. Składają się na niego tzw. czytania. Określone normy mają charakter konkretny, a także indywidualny, będąc ograniczonymi do czasu określonego rokiem budżetowym. Uchwalanie ustawy odbywa się w szczególnym trybie określonym przez konstytucję. Jest ograniczone do 4 miesięcy od dnia przedłożenia Sejmowi projektu ustawy budżetowej na rok budżetowy. W tym czasie ustawa musi trafić na biurko Prezydenta RP do podpisu. W przeciwnym wypadku ten może zarządzić skrócenie kadencji sejmu.

Warto też przytoczyć mechanizmy kontroli ustawy budżetowej na rok budżetowy. Szczególne zadania ma w tym kontekście ministerstwo finansów, a wymienić tu można m.in.: działanie w sprawie wielostronnego nadzoru budżetowego (głównie ogólnej kontroli nad realizacją dochodów i wydatków), kontrolę zaciąganych kredytów, emitowanie papierów wartościowych, dysponowanie rezerwą budżetu państwa, opiniowanie aktów prawnych związanych z dochodami budżetu państwa czy określenia zasad rachunkowości.

Znaczenie ustawy budżetowej

Ustawa budżetowa jest podstawą gospodarki finansowej państwa w danym roku budżetowym. Należy pamiętać, że ten jest synonimem roku kalendarzowego. Taka ustawa składa się z budżetu państwa, załączników, postanowień, których obowiązek zamieszczenia w ustawie budżetowej wynika z ustawy o finansach publicznych lub z odrębnych ustaw. Ustawa budżetowa nie może zawierać przepisów zmieniających inne ustawy. Inaczej są traktowane finanse jednostek terytorialnego samorządu. Warto pamiętać, że dochodami podatkowymi oraz niepodatkowymi budżetu państwa są podatki i opłaty (jednakże w części, która - zgodnie z zapisami odrębnych ustaw - nie stanowi dochodów jednostek samorządu terytorialnego. Chodzi o ogólny rachunek dochodów budżetu państwa ze strony rządowej.

Ustawa budżetowa jest najważniejszym aktem finansowym, jaki może zostać uchwalony w Polsce. Corocznie planowane dochody i wydatki sięgają setek miliardów złotych, dlatego wymaga ona wielomiesięcznych przygotowań, negocjacji i uzgodnień wielokrotnie dotyczących przeciwników strony politycznej. Ustawa budżetowa, co jest zaznaczone w ustawie o finansach publicznych, nie może przewidywać pokrywania deficytu budżetowego przez zaciąganie zobowiązania w centralnym banku państwa. Stąd pożyczkowe potrzeby budżetu państwa mogą być zaspokajane przychodami pochodzącymi ze:

• sprzedaży skarbowych papierów wartościowych, zarówno na rynku krajowym, jak i zagranicznym

• kredytów, jakie mogą być zaciągane w bankach krajowych oraz zagranicznych

• prywatyzacji majątku Skarbu Państwa

• kwot pochodzących ze spłat udzielonych kredytów i pożyczek

• nadwyżki budżetu państwa z poprzednich lat

• nadwyżki budżetu środków europejskich, pod warunkiem że stanowi to źródło spłaty zobowiązań budżetu państwa zaciągniętych na pokrycie deficytu budżetu środków europejskich

Cele ustawy budżetowej

Budżet państwa określa wiele elementów kluczowych w rozumowaniu o finansach publicznych. Posługując się oficjalnymi źródłami rządowymi, chodzi o:

• łączną kwotę prognozowanych podatkowych i niepodatkowych dochodów budżetu państwa

• łączną kwotę planowanych wydatków budżetu państwa

• kwotę planowanych wydatków

• kwotę planowanych wydatków oraz kwotę planowanego limitu wydatków (która jest obliczona zgodnie z tzw. antycykliczną regułą wydatków)

• kwotę planowanego deficytu budżetu państwa wraz ze źródłami jego pokrycia

• łączną kwotę prognozowanych dochodów budżetu środków europejskich

• łączną kwotę planowanych wydatków budżetu środków europejskich

• wynik budżetu środków europejskich

• łączną kwotę planowanych przychodów budżetu państwa

• łączną kwotę planowanych rozchodów budżetu państwa

• planowane saldo przychodów i rozchodów budżetu państwa

• limit zobowiązań z tytułu zaciąganych kredytów i pożyczek oraz emitowanych papierów wartościowych

Warto też pamiętać w kontekście ustawy budżetowej, że czym innym jest bardziej ogólna ustawa o finansach publicznych. Podano w niej katalog dochodów budżetu państwa, dzieląc je na dochody podatkowe i niepodatkowe, do których zalicza się:

• podatki i opłaty, w części, która zgodnie z odrębnymi ustawami nie stanowi dochodów jednostek samorządu terytorialnego, przychodów państwowych funduszy celowych oraz innych jednostek sektora finansów publicznych

• cła

• wpłaty z zysku przedsiębiorstw państwowych i jednoosobowych spółek Skarbu Państwa oraz banków państwowych

• wpłaty z tytułu dywidendy

• wpłaty z zysku Narodowego Banku Polskiego

• wpłaty nadwyżki środków finansowych agencji wykonawczych

• dochody pobierane przez państwowe jednostki budżetowe, o ile odrębne ustawy nie stanowią inaczej

• dochody z najmu i dzierżawy oraz z innych umów o podobnym charakterze, dotyczące składników majątkowych Skarbu Państwa (lecz tylko jeśli inne ustawy nie stanowią inaczej)

• odsetki od środków zgromadzonych na rachunkach bankowych państwowych jednostek budżetowych lub organów władzy publicznej (jeśli inne funkcjonujące ustawy nie stanowią inaczej)

• odsetki od lokat terminowych ustanowionych ze środków zgromadzonych na centralnym rachunku bieżącym budżetu państwa;

• odsetki od udzielonych z budżetu państwa pożyczek krajowych i zagranicznych

• grzywny, mandaty i inne kary pieniężne, o ile odrębne ustawy nie stanowią inaczej

• spadki, zapisy i darowizny w postaci pieniężnej na rzecz Skarbu Państwa

• określone dochody ze sprzedaży majątku, rzeczy i praw

• inne dochody określone w odrębnych ustawach lub umowach międzynarodowych

• środki europejskie (dzięki temu poruszane są też kwestie nadwyżki budżetu środków europejskich)