Zapal znicz Powstańcowi. Akcja w setną rocznicę bitwy pod Olzą

Z okazji jubileuszu 100-lecia tych wydarzeń zapraszamy chętnych mieszkańców do akcji "Zapal znicz Powstańcowi". Zachęcamy do udania się na jedną z dwóch mogił powstańczych (znajdują się na cmentarzach w Mszanie i Połomi) i oddania prywatnie hołdu tym, którzy walczyli za wolny, polski Śląsk.

Na obu grobach, w szklanych lampionach, znajdziecie folder "Za wolność Śląska oddali życie swoje" autorstwa historyka z wodzisławskiego Muzeum Miejskiego, Piotra Hojki. Możecie go zabrać do domu i zapoznać się bliżej z historią Gminy Mszana w okresie od przełomu XIX i XX wieku, przez czasy plebiscytu do III Powstania. Możecie również zrobić sobie zdjęcie przy pomniku i przesłać nam mailem na adres: promocja@mszana.ug.gov.pl. Na autorów czekają książki i gadżety gminne.

Bitwa pod Olzą była jedną z największych bitew III Powstania. Wzięło w niej udział około 100 mieszkańców naszej gminy, co najmniej 9 oddało swoje życie. Zginęli: Alojzy Błatoń, Jan Nogły, Jan Oślizło i Wiktor Wala z Mszany oraz z Połomi: Józef Antończyk, Teodor Antończyk, Teodor Białecki, Alojzy Bożek i Leon Wita. Dzięki ofiarności rodzin na ich mogiłach w latach pięćdziesiątych powstały pomniki powstańcze.

W 2018 roku Gmina Mszana, w partnerstwie z parafią św. Jerzego w Mszanie i parafią pw. Nawiedzenia NMP w Połomi, pozyskała środki z Ministerstwa Kultury i Dziedzictwa Narodowego na renowację mogił oraz upowszechnianie wiedzy o miejscach pamięci i historii z nimi związanej. Przy odnowionych grobach stanęły tablice informujące o przebiegu Bitwy pod Olzą. Gmina zorganizowała również konferencję "Za wolność Śląska oddali życie swoje" i wydała wspomniany folder.

Dowiemy się z niego m.in. co spowodowało wybuch III Powstania Śląskiego, a były to niezadowalające ani strony polskiej ani niemieckiej wyniki plebiscytu, który został przeprowadzony pod auspicjami międzynarodowymi w marcu 1921 roku. Istniała coraz bardziej realna groźba podziału Górnego Śląska na dwie części.

III powstanie śląskie wybuchło, kiedy upubliczniono projekt przyznania Niemcom prawie trzech czwartych obszaru plebiscytowego. 3 maja 1921 r. o godz. 2.00 w nocy rozpoczęto działania zbrojne. Miejscowości dzisiejszej gminy Mszana zostały opanowane bez walki przez powstańców nocą z 2 na 3 maja 1921 r. Następnie oddziały powstańcze z Mszany, Połomi i Gogołowej, zebrały się we wsiach i skierowały się do uzgodnionych miejsc koncentracji. Po ugrupowaniu w kolumny marszowe, wyruszono w kierunku Wodzisławia. W kolejnych dniach w naszym regionie front ustabilizował się na linii rzeki Odry.

Jednak wczesnym rankiem 23 maja 1921 r. doszło do niespodziewanego ataku niemieckiego na polskie pozycje pod Olzą. Starcie to znane jako bitwa pod Olzą rozpoczęło się od niespodziewanego ataku niemieckiego na most kolejowy oraz drogowy. Obiekty te były bronione przez 7. Kompanię 14. Pułku piechoty powstańczej, której trzon stanowili powstańcy śląscy z obecnej gminy Mszana. Niemcy skrycie skoncentrowali swoje siły w pobliżu mostów i wsparci pociągiem pancernym w znacznej przewadze (ok. 600 osób) uderzyli na kompanię broniącą mostu, liczącą ok. 70 powstańców.

Doszło do masakry oddziału polskiego, zdobycia mostu, stacji kolejowej w Olzie i przerwania frontu. W kolejnej części bity doszło do zajęcia miejscowości Odra, Kamień nad Odrą i Buków. Niemcy podeszli pod Bełsznicę, Bluszczów i Rogowy. Oddziały polskie w porę jednak przegrupowały się, zaś Niemcy zaskoczeni ogromem sukcesu, zajęci byli odstawieniem rannych i jeńców na tyły oraz rabunkiem mienia, nie przejawiali większej ochoty do dalszego ataku.

Front ustabilizował się. Posiadanie przez Niemców przyczółku po „polskiej” stronie rzeki mogłoby jednak być wstępem do dalszej ofensywy niemieckiej. Zorganizowane w Wodzisławiu dowództwo w trybie alarmowym zebrało rozproszone oddziały i wysłało je pod Olzę. W Pszowie na KWK Anna, górnicy skonstruowali wagon pancerny, który miał za zadanie wspomóc powstańców, a przede wszystkim stawić opór niemieckiemu pociągowi pancernemu. O 10:00 rozpoczęła się III faza bitwy pod Olzą. Polski pociąg z wagonem pancernym linią kolejową z Pszowa przez Zawadę, Syrynię i Bluszczów uderzył na przebywających w Olzie Niemców. Równocześnie uderzyły pozostałe oddziały powstańcze, zarówno od strony Gorzyc, jak i od strony Bluszczowa i Bukowa. Doszło do szeregu potyczek na całym teatrze działań bitwy pod Olzą. Kontratak polski, przeprowadzony siłami ok. 1000 powstańców zakończył się całkowitym sukcesem – powstańcy odzyskali kontrolę nad linią rzeki Odry, którą szybko ponownie obsadzono. Niestety bitwa ta pomimo ostatecznego zwycięstwa strony polskiej, była pyrrusowym zwycięstwem powstańców śląskich, za którą zapłacili oni ogromną cenę. Zginęło 51 Polaków i 35 Niemców.

Ostatecznym efektem III Powstania było jednak to, że cała ziemia wodzisławska została włączona do II Rzeczpospolitej. Nastąpiło to 4 lipca 1922 r. Tego dnia Wojsko Polskie wyruszyło ze Strumienia i przez Pawłowice i Jastrzębie Górne i Dolne dotarło do Mszany, skąd przez Wilchwy weszło do Wodzisławia.